BIJPRATEN | Nathan was session manager van het World Youth Choir in Macau, Shenzhen en Shanghai. Tussen verdwenen vlaggen en een onzuiver chromatisch loopje ontdekt dirigent Zoltán Pad wat er deze sessie werkelijk op het spel stond. Bram repeteerde in Helsinki, zong aan de Hardangerfjord en leerde bij de politie het woord 'digisnack'.

ACTUALITEIT: PRINSJESDAG & AI EN CULTUUR | Cultuurbeleid in drie trefwoorden: toegankelijkheid, toekomstbestendigheid en vereenvoudiging. O jee. Voor publieke AI in het funderend onderwijs is 10,7 miljoen gereserveerd. Een goede plus, veel te weinig. Onder de loep: Raad voor Cultuur, Wijbrand Schaap met Ted Gioia en Dominique Vleeshouwers. Nathan ziet emancipatie voor de kunstenaar. Bram trekt de grens bij meesterschap: AI helpt pas als je je vak al beheerst. "Het maakt je muziek niet beter." En is zangtechniek boven de E ook technologie?

STROMAN VAN DE MAAND | Peter Vandermeersch stapte uit de commissie die de Raad voor Cultuur adviseert over journalistieke vrijheid. NRC vond in 15 van zijn 53 blogposts citaten die niet te vinden zijn. De stroman: AI verwoest de journalistiek. De staal-lezing: een gezaghebbend journalist gebruikte zijn eigen naam als verificatie. Hoe meer AI kan, hoe zwaarder de verificatieplicht van de gebruiker.

RODDELKWARTIER | Nathan zag in de Meervaart Frieda Belinfante van Esther Lindenbergh, over de cellist, dirigent en verzetsstrijder uit de groep van Willem Arondéus. In die groep zat ook Sjoerd Bakker, neef van Nathans opa. Kolja, de opera naar Arthur Japin, bewaren ze voor Recenseer de recensent. Bram kondigt The World Tree aan van Matthew Whittall en het Helsinki Chamber Choir; de cd verschijnt 9 oktober.

REFERENTIES

🎵 Queer Voices Unite, WorldPride Choir Festival, 3 aug 2026, Concertgebouw [afgelopen]

📄 Prinsjesdag: talent, taal en media — OCW

📄 Kunstzinnig boven Kunstmatig — Raad voor Cultuur

📄 Maak AI een gemeenschapszaak (en red de kunst) — Wijbrand Schaap, Cultuurpers

🎙️ Dominique Vleeshouwers: de slagwerker die AI omarmt — Cultuurpers

📄 Vandermeersch op non-actief vanwege verzonnen AI-citaten — NOS

🎵 Frieda Belinfante — Esther Lindenbergh / De Nationale Opera

📚 Je mag wel bang zijn, maar niet laf — Toni Boumans (2021, Balans)

🎵 The World Tree — Matthew Whittall, Helsinki Chamber Choir, cd 9 okt

BIJPRATEN | Bram is terug uit Estland — bossen, koud water, en daarna de schok van een te druk Nederland zonder daluren. Nathan vertrekt eind augustus als session manager met het World Youth Choir naar China, en Bram ruilt tien jaar consultancy in voor een halve baan bij de politie Rotterdam. Onderwijl sterft Brams digitale leven "als een orchidee" en nam Nathan afscheid van zijn kat.

ACTUALITEIT & THEMA | Een NRC-reconstructie over keeper Andries Noppert op het WK 2022 vormt het vertrekpunt — en meteen het thema. De penaltywetenschap schreef voor: blijven staan, reageren, slechte penalty's uitlokken. Noppert dook toch en stopte er nul tegen Argentinië. Waarom? De esthetiek won van de doelmatigheid — het imposter syndrome deed de rest. Daarna een nu.nl-artikel over de "Dutch Fanatics", de nieuwe harde kern van Oranje: alles draait om "sfeer". Bram ziet schijn, Nathan hoort broederschap. Hij bekent: "iedereen heeft een hooligan in zich."

RODDELKWARTIER | Bram repeteert een kerstprogramma met Vocaal Collectief Lemnis, Nathan met zijn kwartet BrinCQ. Verder Nathans drukke zomer: met zijn queerkoor naar het festival Various Voices in Brussel (INGArena, 4000 mens) en op 3 augustus Queer Voices Unite met Galakoor Queer Klassiek in het Concertgebouw, tijdens World Pride. Bram woont in Rotterdam-West naast het nieuwe Molukkenmonument aan de Schiehaven, dat in bijzijn van Rob Jetten wordt onthuld. En Bobbie schuift aan met een Mening over de beste chocoladesnack. Tot slot een oproep — Bram en Nathan dromen hardop van wekelijks en van gasten na de zomer, en vragen u deze aflevering te delen.

REFERENTIES

📄 Hoe Andries Noppert bij Oranje opeens in de wereld van luxe, supersterren én penaltykunde belandde — Hugo Logtenberg & Joris Kooiman, NRC (31 mei 2026) [NRC — achter betaalmuur]

📄 Dutch Fanatics, de harde kern van Oranje: 'Je ziet ons nooit in wortelpak' — nu.nl (NU+) [NU+, registratie] · officiële site:

🎵 Kerstprogramma (in ontwikkeling) — Vocaal Collectief Lemnis

🎵 Kerstprogramma — BrinCQ, o.a. Kerk aan Zee, Muiden

🎵 Various Voices — Europees LGBTQI+-koorfestival, Brussel (ING Arena), 24–28 juni 2026 [afgelopen]

🎵 Queer Voices Unite (WorldPride-korenfestival) — m.m.v. Galakoor Queer Klassiek, 3 augustus 2026, Het Concertgebouw Amsterdam

🏛️ World Youth Choir — internationaal jeugdkoor; sessie 22 augustus–1 september 2026, Macau / Shenzhen / Shanghai

🏛️ Nationaal Moluks Monument — Lloydkade, Rotterdam-West; onthuld 21 juni 2026, met regeringsexcuses door premier Rob Jetten [afgelopen]

Bijpraten Nathan zit thuis bij een zieke kat die haar laatste week ingaat, terwijl zijn partner in Londen langs Cabaret, Avenue Q en Oh Mary trekt. Bram is verder weg dan ooit: na een korenfestival in het Finse Vaasa reist hij door naar Estland en belandt in Narva — het puntje van de EU dat pal aan Rusland grenst, met een Vriendschapsbrug waar weinig vriendschappelijks meer aan is. Onderweg een Bolt-rit die hij niet snel vergeet, met een chauffeur die hem in het Russisch toespreekt.

Actualiteit De geopolitiek van Noordoost-Europa, van dichtbij. Bram wordt door een Frontex-patrouille aan de kant gezet — alleen, in een huurauto, langs de grens: werkhypothese 1, spion. Bij een oorlogsmonument botst hij op de vraag hoe 'bevrijding' en 'bezetting' van plek kunnen wisselen, en hoe Russische propaganda zich ent op iets wat ooit echt gebeurde. Daarna naar AI: Anthropics model Mythos, te sterk geacht om vrij te geven omdat het exploits in besturingssystemen vond. Nathan ziet een wapenwedloop op kernwapen-schaal, in het digitale domein. Bram nuanceert: "het is niet anders, het is nieuw" — je dempt de put als het kalf verdronken is, en koopt verder lokale waar.

Thema: Oordelen Allebei zagen ze, los van elkaar, de cabaretvoorstelling van Marcel van Roosmalen — naar aanleiding van een vernietigende recensie van NRC-criticus Rahul Gandolahage. Geen van beiden herkende de zenuwen die de recensent zo meelijwekkend vond. Nathan zet zijn filosofische stokpaardje in: het verschil tussen redenen en oorzaken. We weten niet waaróm Van Roosmalen nerveus was in de voorstelling die de recensent toevallig zag — en dus ook niet of onervarenheid de juiste verklaring is. Bram legt de bananenschil bloot: Gandolahage neemt "cabaretier geworden" letterlijk waar Van Roosmalen het ironisch bedoelt, en bouwt zijn hele oordeel op een stroman. De vraag eronder: wat is de functie van een recensent, en hebben we er niet veel te weinig?

Cultuuragenda aka het roddelkwartier

Nathan zag de voorstelling van theatermaker en Defensie-communicatieadviseur Tijmen Dokter (Idea, Soest) en sloot zijn periode bij Cappella Amsterdam af met het project Cantigas. Brams nieuwe cd met die fameuze minuut Finse koormuziek werd lovend besproken in BBC Music Magazine en Gramophone. Verder: de mening van Bobby keert terug, plus cultuurtips voor juni — Holland Festival, Oerol en Nathans eigen midzomernachtconcert met Vocaal ensemble Klank in Bussum.

De Tip:

🎵 Midzomernachtconcert — Vocaal ensemble Klank o.l.v. Nathan Tax, m.m.v. Judith Groen (cello), 21 juni 2026, Remonstrantse kerk (Koningslaan 2B, Bussum). Tickets: www.ensemblezang.nl

Genoemd in de aflevering

• 📄 Marcel van Roosmalen had nee moeten zeggen tegen het advies om cabaretier te worden — NRC, Rahul Gandolahage
• 🎵 Ik mag niet klagen — Marcel van Roosmalen
• 🎵 In vredesnaam — Tijmen Dokter
• 🎵 I am a River (Tulve Saariaho) — Helsinki Chamber Choir
• 🎵 Holland Festival (incl. Opera in het Park) — juni 2026, Amsterdam
• 🎵 Oerol — juni 2026, Terschelling

Bijpraten Nathan zong op Palmpasen met BrinCQ in Baambrugge, Henk Verhoef achter het orgel met één manuaal en acht registers. Daarna dirigeerde hij Galakoor Queer Klassiek bij de herdenking 25 jaar openstelling huwelijk: opdrachtcompositie Exceptional in This World van Joost Kleppe met Halsema, Cohen en Jetten in de zaal. Bram bracht zijn Stille week door met boeken over liturgie en concludeert dat de orthodoxie de hemel hier en nu laat neerdalen, terwijl Rome het hiernamaals af blijft schaduwen.

Actualiteit In Kesteren bouwt de Gereformeerde Gemeente een neotraditionalistische megakerk met studio-akoestiek en twaalf walkie-talkies voor het parkeerbeleid. De cultuurparagraaf van het kabinet blijft ver te zoeken... het herinnert Bram aan Halbe Zijlstra, in wiens begroting cultuur ooit op nul stond door een afrondingsverschil. Birgit Donker pleit voor regulering van AI-bedrijven die op auteursrechtelijk materiaal trainen. De stroman komt uit Radio Vrij Nederland: Sander Heijnen zet VVD-minister Karremans neer als iemand die kritiek op Trumpisme zou willen verbieden. Heus niet.

Thema: Talent - Dr. Catharine Robb, oud-docent van Nathan, definieert talent als hoog potentieel dat zich uitdrukt in het gemak en de snelheid waarmee een vaardigheid wordt verworven. Heeft het waarde? Economisch is dat evident, intrinsiek ontkent Bram radicaal. Vergapen aan andermans talent verschilt niet van kijken naar de vrouw met de baard in de Middeleeuwen. Moet je je talent ontwikkelen? Nathan voelde die plicht. Bram ontkent, maar hoe? Luister hoe het gesprek aporetisch eindigt... over de schoonheid van kloppende ervaringen gesproken. ;)

Cultuuragenda aka het roddelkwartier

• 🎙️ Bobbie Blommesteijn debuteert als vaste gast — Top en Mening
• 🎭 Recenseer de recensent: beiden naar Marcel van Roosmalen, Ik mag niet klagen. Verslag in E04.
• 🎵 Bobbie's Top: B-Rock & Tall Tales — Johannespassie van Kalle Kalima met acrobaten, nog in Den Bosch 17/5, Den Haag 19/5
• 🎙️ Tijmen Dokter — In Vredesnaam, overal in Nederland
• 🎵 Kees Arntsen — Tender is the Night, Buurtsalon Jeldje, 10 mei
• 🏛️ Europadag — 9 mei, Hilversum
• 🎵 Helsinki Chamber Choir — nieuwe Saariaho-cd (of dierengeluiden?)
• 💭 Bobbie's Mening. (Jonge moeders, berg u.)

Leeslijst

Volgt spoedig!

Bijpraten Bram heeft zichzelf drie weken te vroeg naar zijn volkstuin verhuisd en noemt dat vakantie. Nathan solliciteert bij de Rijksoverheid en bezocht het Traineeplaza in de Haagse Fokkerterminal. Ondertussen is de glorietijd van Sparta alweer voorbij en corrigeert Nathan zichzelf: het was Machlas, niet Makaay. Brams Matthäus-teller staat op 230.

Actualiteit - cultuur Uit de gemeenteraadsverkiezingen blijkt: GroenLinks-PvdA blijft de grootste landelijke partij, Volt verdubbelt het aantal gemeenten waar het vertegenwoordigd is, en in Rotterdam is Leefbaar voor het eerst in 24 jaar niet de grootste. Ook: NRC-artikel over gemeenten als grootste cultuursubsidiënten. En een gefileerde stroman van Arend Jan Boekestijn over Chalamet's anti-opera-opmerking

Actualiteit – wereldpolitiek Presidententoespraken vergeleken: Macron versus Stubb. Alexander Stubb (Finland) bepleit values-based realism: politiek bedrijven in de wereld zoals die is, met een driehoek van macht, waarden en belangen. Macron kiest een andere toon: in een betonnen loods voor een nucleaire onderzeeër kondigt hij voorwaartse afschrikking aan. Waarden als wapens?

Thema: AI
Nathan laat Claude en Bram onafhankelijk zijn blogarchief beoordelen: de top 3 komt identiek uit, Claude doet het in drie minuten, Bram in tweeëneenhalf uur. Maar Bram levert marginaal diepere inhoudelijke kritiek dan Claude.
Het gesprek kantelt naar de grote vragen. De boekdrukkunst veroorzaakte nepnieuws, sociale onrust en zelfs heksenvervolgingen. De vraag is niet wat de technologie is, maar wie haar controleert. Niets nieuws onder de zon of een nieuw hoofdstuk in de menselijke geschiedenis? En hoe zit het met verantwoordelijkheid?

Cultuuragenda aka Roddelkwartier
Eerst een terugblik, dan een vooruitblik: Cantigas met Cappella Amsterdam en het Amsterdams Andalusisch Orkest (tournee in april). Bram tipt Poulencs Orgelconcert door Adriaan Hoek met het Nederlands Symfonisch Accordeon Orkest op 8 april in De Doelen. Het is april: Maand van de Filosofie, thema Ken Uzelve, inclusief Nacht van de Filosofie. En een moment van stilte: Jürgen Habermas is op 96-jarige leeftijd overleden.

Leeslijst
Volgt spoedig!

Thema: verveling Bram las er afgelopen week over. Nathan heeft het het afgelopen jaar leren waarderen. Ze blijken het niet eens. Voor Bram is verveling altijd een afwijzing van wat er is: een normatief oordeel dat je iets anders zou moeten doen. Na zo'n 200 uitvoeringen van de Matthäuspassion is hij door de verveling van de lijdensweg heen gevallen. Nathan ontdekte verveling als leerstrategie: tekst stampen totdat je gaapt is precies het moment waarop je weet dat het zit. En: brain rot, volle agenda's, AW Prins en Nijhoff.

Cultuuragenda aka het roddelkwartier

• 🎵 Nederlands Studenten Kamerkoor — tournee Overwoekerd, dirigent Lodewijk van der Ree, langs Rotterdam, Nijmegen, Groningen, Den Haag, Utrecht en Amsterdam (t/m 1 maart). nskk.nl
• 🎵 Nederlands Kamerkoor — Vespers van de Toendra (Vigilia van Rautavara). Bram heeft bezwaar tegen de programmatoelichting: Finland heeft geen toendra's. Desondanks: prachtig stuk, uitstekend koor.
• 🌈 Galakoor Queer Klassiek — wereldpremière van Exceptional in this World, een compositie van Joost Kleppe rond de toespraak van Job Cohen bij het eerste homohuwelijk (2001) én teksten uit de sodomievervolgingen van 1730. Nacht van 31 maart op 1 april in de Amsterdamse Raadzaal. Daarna op Various Voices (24–27 juni) en — als klap op de vuurpijl — in de Grote Zaal van het Concertgebouw tijdens World Pride Amsterdam (3 augustus).
• 🎭 Nachtwacht — muziektheatervoorstelling van Knight & Guy & Ronny. Bram was na twee minuten al in tranen, na 2,5 uur nog steeds. Vijf sterren in alle kranten. Herneming in Carré, 2–5 april. Neem tissues mee.